Mâm ngũ quả ngày Tết không chỉ là điểm nhấn rực rỡ trên bàn thờ gia tiên mà còn là lời gửi gắm ước vọng về một năm mới an khang, thịnh vượng của người Việt. Dù cuộc sống hiện đại có nhiều đổi thay, việc tự tay lựa chọn và bày biện mâm quả dâng lên tổ tiên vẫn là nghi thức thiêng liêng không thể thiếu trong những ngày giáp Tết. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp hướng dẫn toàn diện từ ý nghĩa văn hóa, sự khác biệt giữa 3 miền Bắc - Trung - Nam cho đến kỹ thuật bày trí giúp mâm quả vững chãi và tươi lâu suốt 3 ngày Tết.
Mâm ngũ quả là gì?
Mâm ngũ quả là đĩa trái cây gồm 5 loại quả khác nhau thường được dâng lên bàn thờ tổ tiên trong dịp Tết Nguyên Đán. Phong tục ngày Tết này bắt nguồn từ đạo Phật với quan niệm "trái quả" là biểu tượng cho kết quả của sự tu tập và hiếu hạnh.
Trong văn hóa dân gian Việt Nam, dâng hoa quả là cách con cháu thể hiện lòng "uống nước nhớ nguồn", báo cáo thành quả lao động cả năm lên ông bà, tổ tiên. Đây là nét đẹp văn hóa tín ngưỡng thể hiện lòng thành kính và đạo lý làm người.
>>> Xem thêm bài viết:
Cách bày trí mâm ngũ quả ngày Tết theo 3 miền Bắc – Trung – Nam
Tại sao lại là "Ngũ" (5) quả mà không phải số khác?
Con số 5 trong mâm ngũ quả không phải là sự ngẫu nhiên mà dựa trên quy luật Ngũ Hành của vũ trụ.
- Thuyết Ngũ Hành: 5 loại quả với 5 màu sắc khác nhau tượng trưng cho 5 yếu tố cấu thành nên vũ trụ: Kim (màu trắng), Mộc (màu xanh), Thủy (màu đen/sẫm), Hỏa (màu đỏ), Thổ (màu vàng). Sự hài hòa màu sắc này biểu thị ước mong mưa thuận gió hòa, vạn vật sinh sôi.
- Ngũ Phúc Lâm Môn: Số 5 còn đại diện cho 5 ước vọng lớn nhất của đời người (Ngũ Phúc): Phú (Giàu có) – Quý (Sang trọng) – Thọ (Sống lâu) – Khang (Khỏe mạnh) – Ninh (Bình an).
Mâm ngũ quả ngày Tết mang ý mong mọi điều tốt lành, bình an, may mắn đến trong năm mới
Cách bày trí mâm ngũ quả ngày Tết theo 3 miền Bắc – Trung – Nam
Tùy vào quan niệm cũng như phong tục tập quán mà mỗi vùng miền trên đất nước Việt Nam sẽ có một cách bày trí mâm ngũ quả khác nhau. Dưới đây là cách bày trí mâm ngũ quả ngày Tết theo 3 miền Bắc – Trung – Nam.
Mâm ngũ quả miền Bắc
Đối với mâm ngũ quả ngày Tết miền Bắc thì hầu hết mọi người đều tin vào yếu tố phong thủy và mâm ngũ quả được bày trí dựa theo thuyết ngũ hành ứng với 5 màu chủ đạo là kim ( trắng ) – mộc ( xanh ) – thủy ( đen ) – hỏa ( đỏ ) – thổ ( vàng ). Chính vì điều này mà bạn sẽ dễ dàng nhận thấy trên mâm ngũ quả của miền Bắc sẽ có những loại quả chính như chuối, bưởi, đào, hồng và quýt.
Cách bày trí mâm ngũ quả cũng vô cùng ấn tượng, nải chuối sẽ được để ở dưới cùng có tác dụng đỡ lấy toàn bộ các loại quả còn lại, chính giữa sẽ đặt quả bưởi hoặc phật thủ vàng, những loại quả còn lại như đào, hồng, quýt sẽ được bày trí ở những vị trí xung quanh. Đôi khi họ sẽ đặt xen kẽ các loại quả như quất, táo xanh hay ớt chín đỏ để tăng thêm màu sắc cho mâm ngũ quả.
Xem thêm: Chia sẻ kinh nghiệm cách chọn bánh kẹo ngon dịp tết an toàn và tiết kiệm cho người dân
Mâm ngũ quả miền Trung
Đối với mâm ngũ quả ngày Tết miền Trung thì những loại trái cây được bày biện sẽ không quá đa dạng, phong phú như miền Bắc thì miền Trung có đặc điểm là vùng đất cằn cỗi, khí hậu khắc nghiệt. Vào ngày Tết đến xuân về, người dân miền Trung không quá câu nệ hình thức trong mâm ngũ quả nên họ thường sẽ là có gì cúng nấy, đối với họ chủ yếu chỉ cần thể hiện được thành ý dâng cúng lên tổ tiên.
Các loại quả xuất hiện trong mâm ngũ quả miền Trung đó là thanh long, chuối, dưa hấu, mãng cầu, dứa, cam, sung, quýt,..
Các loại quả thường xuất hiện trong mâm ngũ quả của người dân miền Trung đó là thanh long, chuối, dưa hấu, mãng cầu, dứa, cam, sung, quýt,..Họ sẽ bày trí mâm ngũ quả theo hình tháp hoặc hình long phụng kèm thêm cặp dưa hấu đỏ đặt ở hai bên.
Mâm ngũ quả miền Nam
Đối với mâm ngũ quả ngày Tết miền Nam thì họ thường sẽ rất chú trọng đến chúng, luôn có sự chọn lọc kỹ càng cũng như có nhiều loại quả kiêng cữ. Trong mâm ngũ quả của người dân miền Nam sẽ không xuất hiện quả chuối vì họ cho rằng chuối khi đọc sẽ có âm đọc chệch nghe gần giống “ chúi” mang hàm ý đi xuống, không ngẩng đầu lên được. Người Nam cũng sẽ không trang trí quả cảm trong mâm ngũ quả vì có câu “ quýt làm cam chịu”.
Trong mâm ngũ quả miền Nam thường sẽ có những loại quả như mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài,…những loại quả này khi đọc sẽ có âm chệch nghe như câu “ cầu sung vừa đủ xài” nhằm giúp họ thể hiện mong ước cầu chúc cho năm mới đầy đủ, sung túc. Bên cạnh đó, trong mâm ngũ quả còn có thêm quả thơm vì họ có mong muốn con cháu đầy nhà cùng một cặp dưa hấu xanh để cầu chúc may mắn.
Cách trang trí mâm ngũ quả miền Nam cũng vô cùng bắt mắt. Họ sẽ đặt quả đu đủ, dừa, xoài lên trước để lấy thế vì ba loại quả này có hình dạng to, nặng rồi tiếp đến sẽ bày trí những loại quả khác lên trên tạo thành một ngọn tháp cao.
Giải mã ý nghĩa phong thủy của từng loại trái cây ngày Tết
Việc hiểu rõ ý nghĩa của từng loại quả giúp gia chủ chủ động lựa chọn vật phẩm phù hợp với mong cầu riêng của gia đình trong năm mới 2026.
Hiểu đúng ý nghĩa của mâm ngũ quả
Nhóm quả cầu tài lộc & sung túc
Những loại quả này thường có hình dáng tròn đầy, tên gọi mang ý nghĩa thịnh vượng.
- Nải chuối xanh: Tượng trưng cho sự quy tụ, sum vầy đầm ấm, hứng lấy may mắn.
- Quả Sung: Biểu tượng của sự sung mãn về sức khỏe và tiền bạc. Chùm sung càng sai quả càng tốt.
- Quả Trứng Gà (Lê-ki-ma): Với màu vàng rực rỡ và hình dáng như quả đào tiên, quả này tượng trưng cho lộc trời cho.
Nhóm quả cầu bình an & may mắn
Nhóm quả này thường được dùng để cầu mong gia đạo êm ấm, tránh tai ương.
- Quả Phật Thủ: Hình dáng như bàn tay Phật, mang ý nghĩa tâm linh che chở bình an cho gia chủ.
- Quả Bưởi/Dưa Hấu: Căng tròn, mọng nước, hứa hẹn một năm mới ngọt ngào, may mắn. Dưa hấu ruột đỏ vỏ xanh còn tượng trưng cho sự chân thành (xanh vỏ đỏ lòng).
- Quả Lựu: Nhiều hạt (đa tử), tượng trưng cho con đàn cháu đống, gia đình đông vui.
Nhóm quả cầu thăng tiến & sự nghiệp
Phù hợp với các gia đình làm kinh doanh hoặc có người đang phấn đấu công danh.
- Quả Thanh Long: Tên gọi mang ý nghĩa "Rồng mây gặp hội", biểu tượng cho sự thăng tiến vượt bậc.
- Quả Đào: Tượng trưng cho sự trường thọ và thăng tiến trong sự nghiệp.
Hướng dẫn cách chọn và bày mâm ngũ quả đẹp, vững chãi
Bày mâm ngũ quả không chỉ cần đẹp mà còn cần kỹ thuật để mâm quả vững chãi, không bị đổ trong suốt quá trình thờ cúng. Dưới đây là quy trình thực hiện chi tiết.
Bí quyết chọn trái cây tươi lâu suốt Tết
Độ bền của mâm ngũ quả phụ thuộc rất lớn vào khâu chọn mua nguyên liệu.
- Nguyên tắc "Quả già chưa chín": Nên chọn những quả đã già (đủ ngày tháng) nhưng vẫn còn xanh hoặc chưa chín hẳn. Đặc biệt với chuối, nên chọn nải chuối xanh đậm, quả cứng để có thể đỡ được các quả khác và chín dần trong 3 ngày Tết là vừa đẹp.
- Kiểm tra cuống: Cuống quả phải tươi, dai, không bị héo thâm. Tuyệt đối tránh những quả có dấu hiệu trầy xước, dập nát vì vết thương hở sẽ vi khuẩn xâm nhập, gây thối rữa nhanh chóng.
3 bước bày mâm ngũ quả hình tháp chuẩn đẹp
Để có một mâm quả vững chắc, hãy thực hiện theo trình tự sau:
- Tạo chân đế vững chắc: Rửa sạch và lau khô mâm bồng (đĩa đựng). Đặt nải chuối (đối với miền Bắc) hoặc các loại quả to, nặng, vỏ cứng (Dừa, Dưa hấu, Bưởi) ở dưới cùng để làm trụ. Lưu ý: Nếu nải chuối bị nghiêng, có thể dùng dao cắt nhẹ phần cùi dưới để tạo mặt phẳng bám vào đĩa.
- Kỹ thuật xếp tầng: Xếp các quả nhỏ hơn vào các khe hở của lớp quả bên dưới. Nguyên tắc là "nặng dưới, nhẹ trên". Quả phật thủ hoặc bưởi thường đặt ở trọng tâm (giữa nải chuối).
- Kỹ thuật cố định: Đây là bước nhiều người thường bỏ qua. Sử dụng băng dính trong, tăm tre hai đầu hoặc súng bắn keo (với các quả vỏ dày) để liên kết các quả nhỏ lại với nhau, tránh tình trạng quả rơi rụng khi di chuyển. Có thể chèn thêm ớt, quất, lá trầu vào các khoảng trống để che đi các điểm nối và làm đầy mâm quả.
Cách phối màu hài hòa theo Ngũ Hành
Để mâm quả bắt mắt, hãy phân bổ màu sắc đều đặn. Tránh đặt các quả cùng màu nằm sát cạnh nhau thành một khối. Ví dụ: Xen kẽ quả ớt đỏ giữa nải chuối xanh; đặt quả quýt vàng cạnh quả thanh long hồng. Sự tương phản màu sắc sẽ tạo nên hiệu ứng thị giác mạnh mẽ và trang trọng.
Những đại kỵ khi chưng mâm ngũ quả gia chủ cần tránh
Dù vô tình hay cố ý, việc mắc phải những sai lầm dưới đây có thể ảnh hưởng đến tính trang nghiêm và độ bền của mâm lễ.
Sai lầm 1: Rửa trái cây bằng nước trước khi chưng
Đây là sai lầm phổ biến nhất. Nước đọng lại ở cuống hoặc các khe kẽ sẽ tạo môi trường ẩm ướt cho nấm mốc phát triển, làm quả nhanh thối hỏng.
Chỉ nên dùng khăn mềm hoặc giấy ăn ẩm lau sạch bụi bẩn bên ngoài vỏ quả. Nếu quả quá bẩn buộc phải rửa, hãy rửa nhanh và dùng khăn thấm thật khô từng chi tiết trước khi bày.
Sai lầm 2: Chọn quả đã chín nẫu
Nhiều người thích chọn quả chín để thơm và ăn ngon ngay, nhưng điều này không phù hợp để chưng lâu ngày.
Các loại quả chín (đặc biệt là chuối, táo, xoài) sẽ giải phóng khí Ethylene. Khí này kích thích các loại quả xanh xung quanh chín nhanh hơn, dẫn đến việc toàn bộ mâm quả bị hỏng đồng loạt chỉ sau 1-2 ngày.
Sai lầm 3: Cúng trái cây giả hoặc hoa quả có gai nhọn
Về mặt tâm linh, việc cúng trái cây giả được coi là thiếu sự tôn trọng với thần linh, tổ tiên ("giả dối"). Ngoài ra, nên hạn chế các loại quả có gai nhọn, xù xì (như mít, sầu riêng, chôm chôm) trừ khi đó là đặc sản vùng miền bắt buộc, vì gai nhọn mang sát khí, không tốt cho phong thủy ban thờ.
Xu hướng Mâm ngũ quả 2026: Kết hợp Trái cây nhập khẩu & Hiện đại
Năm 2026, xu hướng bày mâm ngũ quả đang dịch chuyển sang sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ cao của các gia đình trẻ.
Sự lên ngôi của trái cây nhập khẩu
Thay vì chỉ dùng trái cây nội địa, nhiều gia đình lựa chọn các loại quả nhập khẩu đắt tiền để mâm lễ thêm sang trọng và độc đáo.
- Các loại quả phổ biến: Nho mẫu đơn (Màu xanh ngọc bích - Hành Mộc), Táo Envy (Màu đỏ thẫm - Hành Hỏa), Lê Hàn Quốc (Màu vàng nâu - Hành Thổ), Cherry (Màu đỏ sẫm).
- Ưu điểm: Trái cây nhập khẩu thường có vẻ ngoài bóng bẩy, đồng đều, độ bền cao và bao bì sang trọng, thể hiện sự sung túc vượt trội.
Gợi ý các mẫu bày trí cho nhà chung cư/bàn thờ nhỏ
Với không gian hạn chế tại các căn hộ chung cư, mâm ngũ quả cần sự tinh tế và gọn gàng.
- Phong cách tối giản: Sử dụng đĩa thuyền dài hoặc khay gỗ phẳng thay vì mâm bồng cao. Chỉ chọn 3-5 quả chất lượng nhất, sắp xếp theo chiều ngang thay vì xếp tháp cao.
- Kết hợp hoa tươi: Đặt mâm quả bên cạnh bình hoa tươi (hoa tuyết mai, hoa lay ơn) để tạo tổng thể không gian thờ cúng thanh thoát, nhẹ nhàng.
Câu hỏi thường gặp về mâm ngũ quả
Mâm ngũ quả nên bày số lượng quả chẵn hay lẻ?
Theo quan niệm dân gian, số lẻ (dương) tượng trưng cho sự sinh sôi, phát triển; số chẵn (âm) tượng trưng cho sự kết thúc. Do đó, mâm ngũ quả thường ưu tiên số lượng loại quả là số lẻ (5, 7, 9). Tuy nhiên, ngày nay người ta chú trọng hơn vào tính thẩm mỹ và lòng thành, nên việc chẵn hay lẻ không còn quá khắt khe, miễn là mâm quả đầy đặn.
Có được ăn trái cây sau khi hạ lễ mâm ngũ quả không?
Hoàn toàn được. Trái cây sau khi cúng xong được gọi là "lộc". Việc con cháu thụ lộc (ăn trái cây cúng) được tin là sẽ nhận được sự may mắn và sức khỏe từ tổ tiên.
Vị trí đặt mâm ngũ quả: Bên trái hay bên phải bàn thờ?
Theo quy tắc "Đông bình Tây quả" (Phía Đông đặt bình hoa, phía Tây đặt quả) trong phong thủy:
- Nếu nhìn từ ngoài vào bàn thờ: Mâm ngũ quả thường đặt ở bên tay trái (hướng Tây), bình hoa đặt bên tay phải (hướng Đông).
- Lý giải: Mặt trời mọc đằng Đông (hoa nở), lặn đằng Tây (kết quả). Đặt như vậy thuận theo quy luật tự nhiên. Tuy nhiên, nếu bàn thờ chật hẹp, gia chủ có thể đặt mâm ngũ quả ở chính giữa (phía trước bát hương).
Bày biện mâm ngũ quả ngày Tết là khoảnh khắc để chúng ta sống chậm lại, chăm chút cho không gian tâm linh và hướng về cội nguồn. Dù bạn chọn phong cách truyền thống hay hiện đại, điều quan trọng nhất vẫn là tấm lòng thành kính gửi gắm trong từng loại quả. Hy vọng với những hướng dẫn chi tiết trên, bạn sẽ tự tay thực hiện được một mâm ngũ quả đẹp mắt, chuẩn phong thủy để đón một năm 2026 An Khang - Thịnh Vượng.
>>> Xem thêm các bài viết:
